Марат Кайыпов Баш мыйзам боюнча депутаттарга сунуш айтты

        Мезгил

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Төрагасы Т.Мамытовко

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарына

Конституциялык Кеңешменин мүчөсү Марат Кайыповтон

                                                                                                                   

СУНУШ

 Урматтуу Талант Турдумаматович!

Урматтуу депутаттар!

Жогорку Кеңештин сайтына коомдук талкууга жайгаштырылган Конституциянын долбоорунун кыргызча жана орусча котормосун салыштырганымда төмөнкү оңдоп жана толуктала турган кемчиликтери табылды. Ошондой эле Конституциядан оорун ала турган жоболорду да сунуш кылууну туура деп таптым.

1.КОНСТИТУЦИЯНЫН ПРЕАМБУЛАСЫНДА:

  1. Он биринчи абзацтын орусчасы туура эмес которулган.

“социалдык адилеттике, экономикалык бакубатчылыкка, билимге, илимге жана руханий өнүгүүгө умтулуп;” деген жобонун “умтулуп” деген сөзү “исполненные решимостью” деп которулуп, аны кыргызчага которгондо “ аткарууга чечкиндүүлүк менен” болуп окулуп калат. Ошондуктан орусчасын

“стремясь развивать социальную справедливость, экономическое благосостояние, образование, науку и духовность;” деп туура которулушун сунуштайм.

  1. Сегизинчи абзацтын башын толуктап төмөнкү редакцияда сунуш кылам:

1

“беш миң жылдан ашык улуттук тарыхыбызды ыйык тутуп, мамлекеттүүлүгүбүздү сактоо жана чыңдоо үчүн майтарылбас эркибизди билдирип;”

“свято храня более пяти тысячелетнюю историю нации, выражая непоколебимую волю по сохранению и укреплению государственности;”.

Кытай жана башка архивдик маалыматтар боюнча далилденген беш миң жылдан ашкан улуттук тарыхыбыз баш мыйзамдын преамбуласында жаркырап жазылып турганы улуттук ынтымака жана сыймыка, жарандарыбызды мекенчил, биримдүү, сабырдуу жана толеранттуу тарбиялаганга өбөлгө түзөт деп ишенген үчүн сунуштап жатам.

2.     1-БЕРЕНЕДЕ:

Кыргыз Республикасын Кыргыз улуту түптөгөн унитардык малекет болгондуктан жана биздин жаран болуп таанылган башка этностор эгемендүүлүктү же автономиялык көзкарандысыздыкты үмүт же максат кылбаш үчүн, так айтканда мамлекеттин конституциялык түзүлүшүнө келечекте каршы чыкпас үчүн төмөнкү редакцияны сунуш кылам:

“5. Кыргыз Республикасынын элин кыргыздар менен бирге бардык этностордон турган Кыргыз Республикасынын жарандары түзөт.”

“5. Граждане Кыргызской Республики состоящие из кыргызов вместе со всеми этносами составляют народ Кыргызской Республики.”

3.    7- БЕРЕНЕДЕ:

1-пункттун экинчи абзацында “сунуш берген” деген сөздөр орусча туура эмес которулуп мыйзам түзүү техникасы сакталбай жазылган. Ошондуктан төмөнкү редакцияны сунуштайм.

“Элдик курултай коомдун өнүгүүсүнүн багыттары боюнча сунуш берген, кеңешүүчү, байкоочу жыйын.”

“Народный курултай является совещательным, наблюдательным собранием, предоставляющим рекомендации по направлениям общественного развития.”

 4.         23-БЕРЕНЕДЕ:

1-пункттун экинчи сүйлөмү орусчасы туура, ал эми кыргызчасынын мазмууну туура эмес жазылган жана сүйлөмдүн структурасы бузулган.

Орусчасы: “Они признаются в качестве абсолютных, неотчуждаемых и защищаемых законом и судом от посягательств со стороны кого-бы то ни было.”

“Алар абсолюттук, ажыратылгыс жана кимдин гана болбосун кол салуусунан мыйзам жана сот аркылуу корголгон деп таанылат.” Деген мазмууну туура эмес сүйлөмдүн, төмөнкү туура редакциясын сунуш кылам.

2

“Алар абсолюттук, ажыратылгыс катары таанылат жана кимдин гана болбосун кол салуусунан мыйзам жана сот аркылуу корголот.”

5.                  24- БЕРЕНЕДЕ:

1- пункттун экинчи абзацында “дискринимация” деген сөз кыргызча “кодулоо” деп жетишсиз которулган. Кодулоо дискриминациянын бир бөлүгү бул түшүнүктү толук камтыбайт. Толук камтыган туура котормосу басмырлоо” деген сөз.

1-пункттун экинчи абзацы орсчасы туура, ал эми кыргызчасы мазмууну боюнча туура эмес жазылган.

“Лица, допустившие дискринимацию несут ответственность в соответствии с законом.” Деген жобонун кыргызча төмөнкү туура редакциясын сунуш кылам.

“ Басмырлоо жасаган адамдар мыйзам чегинде жоопкерчилике тартылат.”

1-пункттун үчүнчү абзацындагы “кодулоо” деген сөздү “басмырлоо” деген сөз менен алмаштыруу зарыл.

“Дискринимация” деген сөздү долбоордун бүт текти боюнча “басмырлоо” деп туура жазыш керек.

 6.         29-БЕРЕНЕДЕ:

2-пункттун орусчасы туура, ал эми кыргызчасы мазмууну боюнча туура эмес.

  1. Никто не может быть подвергнут уголовному преследованию за распространение информации, порочащей или унижающей честь и достоинство личности.” Деген жобонун кыргызча мазмууну туура редакциясын сунуштайм.

“2. Эч ким инсандык, ар-намысына жана аброюна доо кетирген же аны кемсинткен маалыматты таратканы үчүн кылмыштык куугунтука алынбайт.”

  7.                   32- БЕРЕНЕДЕ:

4-пунктта “улуттук” деген сөздөн кийин “этникалык” деген сөздү кошуш керек. Орусчасында “национальной” деген сөздөн кийин “этнической” деген сөз менен толуктаныш керек.

8.                         38-БЕРЕНЕДЕ:

Бул берене 2010-жылы кабыл алынган Конституциянын 52- берененин 5-пунктунан сөзмө сөз көчүрүлүп алынган. Бул берене 2010- жылы кош жарандыгы бар кыргыз улутуна каршы кабыл алынган жобо болчу. Тилеке каршы долбоордо ушул редакция оңдолбой оорун алган дагы, ушул эле долбоордун 51- беренесинин 3-пунктунун, экинчи абзацына карама каршы келет. Биринчи оорунда кош жарандыгы бар кыргыздардын укугун коргош үчүн жана ошол эле убакта кыргыз эмес кыргыз жараны

3

башка мамлекеттин жарандыгына ээ болуп алып Кыргызстанда мамлекттик кызматтарга толук укуктуу болбош үчүн төмөнкү редакцияда 38- беренени кыргызча жана орусча сунуш кылам.

“38-Берене.

Ушул Конституциянын 51- беренсинин 3- пунктунун, экинчи абзацынын негизинде кош жарандык алган жарандарды эске албаганда, Кыргыз Республикасынын башка жарандыгы да бар жарандары саясий жана атайын мамлекеттик кызмат орундарын ээлөөгө укуктуу эмес. Бул чектөө мыйзам менен мамлекеттик башка кызмат орундары үчүн да белгилениши мүмкүн.”

“Статья 38.

За исключением граждан которые получили двойное гражданство на основании абзаца два, пункта 3, статьи 53 настоящей Конституции, граждане Кыргызской Республики, имеющие иное гражданство, не вправе занимать политические и специальные государственные должности. Данное ограничение может быть установлено законом и для других государственных должностей.”

9.                   44-БЕРЕНЕДЕ:

3-пункттагы “кодулоосуз” деген сөздү “басмырлоосуз” деген сөз менен алмаштырыш керек.

10.                       59- БЕРЕНЕДЕ:

3-пункттун орусчасы туура, кыргызчасынын мазмууну туура эмес.

  1. Никто не может быть арестован, задержан, заключен под стражу, лишен свободы иначе как по решению суда и только на основании и в порядке, установленных законом.” Деген орусчанын туура кыргызчасын сунуш кылам.

“3. Бир гана мыйзамда белгиленген негиздер менен тартиптерсиз жана соттун гана чечимисиз эч ким камалышы, кармалышы, камакка алыныш же эркинен ажыратылышы мүмкүн эмес.”

11.                           63-БЕРЕНЕДЕ:

2-пункттун, экинчи, акыркы абзацы орусча, кыргызчасы мазмууну боюнча ката. Жарандардын өздүк маалыматын мыйзамда каралган учурларда, бир гана уруксат берүү жолу менен алыш керек.

“Доступ и получение персональных данных граждан разрешается только в предусмотренных законом случаях.”

4

“Жарандардын өздүк маалыматтарын билүүгө жана алууга мыйзамда каралган учурда гана уруксат берилет.”

12.             73-БЕРЕНЕДЕ:

Бул берененин 2- пунктунда дүйнөлүк тажрыйбадан айрымаланып, Президентти мөөнөтүнөн мурда кызматтан бошотуунун эки негиздери жазылган. Биринчиси Конституцияны жана мыйзамдарды бузса, экинчиси Парламент менен сот иштерине мыйзамсыз кийлигишсе. Бул негиздер одоно ката, анткени биринчи, келтирилген негиздер боюнча дүйнөлүк тажрыйбада президенттерди мөөнөтүнөн мурда кызматтан кетирбейт. Дүйнөлүк тажрыйбада Президенттердин иммунитети кылмыш жоопкерчилигине гана тийешеси бар. Экинчи, эгер ушул негиздер Конституцияда сакталып калса анда Парламент жана саясый оппозиция Кыргыз Президентин толук кандуу иштегенге эч качан жана эч кандай мүмкүнчүлүк бербейт. Президент эч кандай кылмыш жасабаса деле, Конституция менен мыйзамды буздуң, парламент менен сот ишине кийлигиштиң деп ай сайын Президентти айыптай бергенге негиз жаралып жатат. Келечекте аракеттенип жаткан Президетке жасалма саясый тоскоол жаралбаш үчүн жана Президент толук кандуу аракеттенгенге Конституциялык шарт болуш үчүн 2- пунттун төмөнкү редакциясын сунуш кылам.

“2. Президент өтө коркунучтуу мамлекеттик жана башка оор кылмыш жасаганы үчүн гана кызматынан четтетилиши мүмкүн.”

“2. Президент может быть отрешен от должности только за совершение особо опасного государственного или иного тяжкого преступления.”

13.                             76-БЕРЕНЕДЕ:

1-пунктунун орусчасы туура, кыргызчасы төмөнкү редакияда болуш керек.

“1. Жогорку Кеңеш- Кыргыз Республикасынын парламенти-мыйзам чыгаруу бийлигин жана өз ыйгарым укуктарынын чегинде контролдук функцияларды жүзөгө ашыруучу жогорку өкүлчүлүктүү орган.”

76- берененин 2-пунктун төмөнкү мазмундагы сүйлөм менен толукталсын.

“90 депутаттын 35- мажоритардык, 55- пропорционалдык система менен шайланат.”

5

Жарандарыбыз өз шайлоо укуктарын так жана даана билиш үчүн, шайлоо системасын мыйзам менен алмаштыра берип саясый туруксуздук жаралбаш үчүн, парламенттин курамынын канча депутаты пропорционалдуу жана жана канча депутаты мажоритардуу система менен шайланарын Конституцияга жазууга милдеттүүбүз.

1-пункт редакция Конституциялык Кеңешменин Секциясында талкууланган ошондуктан бул редакция сунушталып жатат.

Орусчасы:

Первую часть пункта 2 статьи 76 дополнить предложением в следующей редакции:

“Из 90 депутатов 35 избираются по мажоритарной, и 55 по пропорциональной системе.”

14.                                          80-БЕРЕНЕДЕ:

3-пункттун 1) пуктчасынада орусча текст туура эмес которулган. Орусчасында “;” белгинин ордуна “и” тамгасын кошуп тексти өзгөртпөй улап кетиш керек.

3-пункттун 9) пунктчасынын орусчасы катасы менен которулган. Туура котормосу төмөндөгүчө.

“9) избирает по представлению Акыйкатчы (Омбудсмена) его заместителей, предусмотренных в законе случаях освобождает их от должности; дает согласие на привлечение их к уголовной ответственности.”

4-пункттун 2)- пунктчасында орусчасы “военного положения” деп туура жазылган, кыргызчасын “аскер акыбалын” , деп туура которуш керек.

15.                                    82-БЕРЕНЕДЕ:

4-пунктта кыргызча жана орусча тексттерде Жогорку Кеңештин ыйгарым укутарынын мамлекеттик органдарынын жетекчилерин “шайлоо” укугу камтылбай калган. Ошондуктан кыргызчасында “дайындоо” деген сөзгө чейин “шайлоо” деген сөздү кошуп, ал эми орусчасында 4- пунктту чоң тамга менен “Избрание” деген сөз менен башташ керек.

16.                                             87-БЕРЕНЕДЕ:

Конституцияга өзгөртүү, толуктоо киргизүү тартиби 116 – беренеде каралганы менен конституциялык мыйзамдар жана аларга өзгөртүү толуктоо киргизген мыйзамдарга Президент каршы пикир жазганда Жогорку Кеңеш кандай процедура менен каршы пикирди кароо тартиби 87-беренеде каралбай калган. Конституциялык мыйзамдарга каршы пикир жаралганда Жогорку Кенеште каршы пикирди кароо туңгуюгу пайда болбош үчүн төмөнкү редакцияны сунуш кылам.

6

“4. Эгерде Президенттин конституциялык мыйзамга же конституциялык мыйзамга толуктоо, өзгөртүү тууралуу мыйзамга каршы пикирин Жогорку Кеңештин депутаттарынын жалпы санынын төрттөн үчүнөн кем эмес көпчүлүгүнүн добушу менен мурда кабыл алынган редакциясы жактырылса, мындай мыйзамга келип түшкөн күндөн тартып 14 жумушчу күндүн ичинде Президент кол коюуга тийиш.”

“4. Если, при рассмотрении возражения Президента на конституционный закон либо на внесение изменений и дополнений в конституционный закон, будет одобрена ранее принятая редакция тремя четвертью голосов от общего числа депутатов Жогорку Кеңеша, такой закон подлежит подписанию Президентом в течении 14 рабочих дней со дня поступления.”

17.                                101-БЕРЕНЕДЕ:

Сот бийлигине ишенбестиктин келип чыгуусунун бирден бир себеби, адилеттүү чыгарылган жана мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечимдеринин басымдуу көпчүлүгү карызкордун арызынын негизинде токтолутуп же убактылуу токтотулуп аткарылбай келет. Так айтканда сот адилеттиги ишке ашпай жатат. Ошондуктан 1-пунктту төмөнкү сүйлөм менен толуктоо зарыл.

“Даттануунун негизинде мыйзамдуу күчүнө кирген соттук чечимди аткарууну токтотууга же токтото турууга эч кимдин укугу жок.”

Орусчасы:

“Никто не вправе приостановить либо прекратить исполнение вступившего в силу решение суда на основании жалобы.”

18.                                         114- БЕРЕНЕДЕ:

4-пунттун орусчасы туура эмес которулган.

“4. Жергиликтүү бюджеттин мамлекеттик органдардын чечиминен келип чыккан кошумча чыгымдарынын ордун толтурууда жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына соттук кепилдик берилет.” Деген жобонун туура орусча котормосу.

“4. При возмещении дополнительных расходов местного бюджета, возникающих по решению государственных органов, органам местного самоуправления гарантируется судебная защита.”

  1. 19. Кыргыз Республикасынын Конституциясы жөнүндө мыйзамдын 3-беренесинде:

1-пункттун биринчи сүйлөмү 2021-жылы шайланган Президент кайсыл Конституция боюнча ыйгарым укуктарын жүргүзөрү так жазылбай жана орусча менен

7

кыргызчасы так которулбай калган. Президенттин ыйгарым укуктары талашсыз жана дал болуш үчүн төмөнкү редакцияны сунуштайм.

“3-Берене.

2021-жылы 6 жылга шайланган Кыргыз Республикасынын Президенти ушул Конституцияга ылайык ыйгарым укуктарын жүргүзөт. Андан ары текст боюнча.

Орусчасы:

“Статья 3.

Президент Кыргызской Республики, избранный в 2021 году на 6 лет, осуществляет свои полномочия в соответствии с настоящей Конституцией. Далее по тексту.

Урматтуу Талант Турдумаматович!

Урматтуу депутаттар!

Сунуштарым боюнча Жогорку Кеңештин аппаратында, же Жогорку Кеңештин жыйынында Сиздер менен кызматташканга даярмын.

Сиздерге ийгилик каалап,

Марат Кайыпов.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Бөлүшкүлө

Share to Google Plus
Share to MyWorld
Share to Odnoklassniki

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *