Ахматбек Келдибеков: Анда Абдрахманов, Орозбеков баштаган кыргыздын каймактары Отунбаеванын оюнча ким болуп калат?

Мезгил

-Ахматбек Келдибекович, саламатсызбы? Коомчулукту дүрбѳлѳңгѳ салган музейдеги кѳргѳзмѳ боюнча сиздин пикириңиз уксак дегенбиз? Уюштуруучулар жана аладын тарапташтары айтып жаткандай чын эле кыргыз эли “заманбап”  искусствону түшүнбѳй жатабы?

– Кыргыз эли түпкүлүгү түбөлүктүү калктардын катарына кирет. Биз өзүбүздүн кылым карыткан тарыхыбыз менен сыймыктансак жарашат. Мына, канча элдер али күнчө бабаларынын баскан жолдорунан кабарсыз. Канча деген улуттар жүрѳт, жок тарыхын бар кыла албай. Канча деген улуттар бар ѳз ѳлкѳсү ѳз мекени, мамлекетти жок.

Биздин кылым карыткан эл болуп сакталып калганыбыздын ѳзѳгү кѳнѳ тарыхыбызда, маданиятыбызда, каада-салттарыбызда жатат. Тарыхын, тилин унуткан элдин келечеги болбойт. Ошон үчүн да, көчмөн калктын көчү түшкөн, бабаларыбыз байырлап, аталарыбыз жердеген мекенибизде туруп, башка ѳлкѳлѳрдүн маданияттын, каада салтын таңылоо менен Кыргыз мамлекеттинин келечегин кура албайбыз.

Болуп ѳткѳн окуядан соң биз мамлекеттин идеологиясын батыш менен чыгыштан издебей элибиздин каада салты, маданият менен жуурулуштуруп алып чыгууга мезгил келип жеткенин түшүндүм. Биз эгемендүүлүк алгандан бери каада салтыбыздын, маданиятыбыздын, үрп-адатыбыздын негизинде улуттук кызыкчылыкты камтыган мыйзам жаздыкбы? Мына 25 жылдан бери айрым саясатчылар бизге импорттолгон мыйзамдарды, импорттолгон маданияттарды алып келип таңылоого аракет кылып келишти. Башка ѳлкѳлѳрдүн мыйзамдары менен иш кылабыз дедик. Ал гана эмес бѳлѳк элдердин баш мыйзамын кѳчүрүп кабыл алдык ѳнүктүкбү? Ѳзгѳрүү болдубу? Жок. Тескерисинче бул мыйзамдардын баары элибиздин улуттук баалууктарын тепселеп, Кыргыз мамлекетин, кыргыз улутун жок кылууга жасалып жаткан аракеттер экенин түшүнүп бүттүк. Биз батыштын маданиятын алып келип элге күч менен таңуулабастан, ѳзүбүздүн кѳнѳ тарыхыбызды, каада салтыбызды, нукура маданиятыбызды жаштарга үйрѳткѳнгѳ аракет жасашыбыз керек.

Анан калса, ата салты, эне баркы, кыз адеби болот. Элибиз алмуздактан бери эле аялзатына ѳзгѳчѳ мамиле жасаган. Биздин айымдардын чач жасалгасынан баштап, баш кийимине чейин ѳзгѳчѳ философия камтылган. Биз башка элдин жоосунсуз жоруктарын таңуулабастан, ѳз элибиздин мына ушул улуу философияларын чечмелеп башкаларга улутубуздун улуулугун жеткиргенге аракет кылбайлыбы.

Кыргыз эли кыздарын аздектеген үчүн Кыз Сайкал, Жаңыл Мырзалар чыккан. Гендердин теңчилик деп кыйкырып жатабыз, элибизде гендердик теңчилик батышсыз эле эзелтеден бери бар. Буга тарых далил. Зыйнат Датка, Курманжан Датка деген мырзалар менен тең тайлашкан бийик даражадагы наамдарды аялзатына берген Орто Азияда кыргыз элинен башка эл барбы?

-Отунбаеванын жылаңач искусствосун түшүнбѳгѳнү үчүн элди экиге бѳлүп, мырк деп атаганга чейин барды? Экс-президент макамын алып жүргѳн аялдын мындай билдирүүсүн сиз кандай кабыл алдыңыз?

-Маданияттуу түрдѳ айтсам бир жыныстагы адамдардын укугун коргоойбуз деп айтып жатышат. Мындай жоосунсуз жорук элибизде болгон эмес. Анан калса бул биздин эл үчүн жат кѳрүнүш. Музейдеги болгон кѳргѳзмѳнү мен терс кѳрүнүш катары эле кабыл алдым. Ошол жерде ак элечек кийген энелердин катышуусу менен “эне кеби кыз адеби” деп кѳргѳзмѳ уюштуруп элибиздин улуулугун даңкташса мен балли демекмин.

Катуу айтпайын дедим эле бирок Роза Исаковна бѳлѳк элдердин маданияттын колдоп, кыргыз эли бизди түшүнбѳй жатат деп айтып чыкканын ѳзү наадандык десем болот. Батыштын маданияттын колдобогондорду маданиятты түшүнбѳгѳн мырктар деп сыпаттаганы бул түркѳйлүк деп эле билем.  Мындай сѳздѳр экс-президент деген макамды алып жүргѳн, мен саясатчымын деген аялдын оозунан чыга турган сѳз эмес эле.

Айтматов ааламга жол айылдан башталат деп Ала-Тоодон ааламга үн салбады беле? Турдакун Усубалиев элеттен келип эле эл башкарбады беле? Исхак Раззаков, Абдыкадыр Орозбеков, Касым Тыныстанов, Жусуп Абдрахманов баштаган кыргыз элинин каймактары анда Отунбаеванын оюнча ким болуп калат?

Кечээ Роза Исаковна айтып жатпайбы, мейманкананын тегереги, цирктин тегереги деп. Мына ушунун баары чет ѳлкѳдѳн келген, батыштан келген “импорттук” маданияттын, “импорттук” искусствонун таасири. Биз мындан арылышыбыз керек. Анан ѳткѳѳл мезгилдин президенти болгон айым жылаңачтанууну искуcство деп жайылтууга аракет кылып, жанталашып колдоп жатканын мен такыр түшүнгѳн жокмун. Менин бул нерсени ачык айтканда түшүнүшүм кыйын. Бул теманы жабыш керек. Ал эми мындай терс кѳрүнүштѳрдү уюштургандар элдин назарына калышы керек. Мындай жапайычылыкка жол бербѳѳ үчүн биз элибиздин нуркура маданияттын, үрп-адатын жайылтууга чогуу чара кѳрүшүбүз керек. Мына ошондо денесин саткандарга, жылаңачтангандарга, кумсаларга эл ѳзү тыюу сала баштайт. 

-Айылдыктар. Отунбаеванын оюнча маданияты төмөн жарандар экен. Ата конушуңузга балдарыңызды тез-тез жѳнѳтүп турасызбы?

-Ата конушунан, элибиздин каада-салтынан, үрп адатынан алыс ѳсүп калбасын деп мүмкүнчүлүгүм болору менен балдарымды айылга жѳнѳтѳм. Анткени ѳсүп келе жаткан муун улуттун  атадан-балага сакталып берилип келе жаткан мурастары менен сыймыктанып, аны кастарлап сыйлоого үйрѳнүшү керек. Ата салтын, эне наркын билбеген балдар улуттун келечеги боло албайт. Айылдыктар деп басмырлоонун кереги жок. Айылдыктар маданиятты түшүнбѳсѳ анда Мыскал Ѳмүрканова, Атай Огонбаев, Чолпонбек Базарбаев, Бүбүсара Бейшеналиева, Саякбай Каралаев ѳңдүү залкарлар кайдан чыкты?

-Чыныбай Турсунбеков Отунбаеванын көз карашын колдоп, жылаңач жүрүү кыргыздын салтында бар деди. Буга мисал катары төө чечмей оюнун айтты…

-Айылда эле чоңойгонмун бирок биз ак чѳлмѳк, качмай топ, жоолук таштамай, улак тартыш, ордо ѳңдүү оюндарды ойноп чоңойгонбуз. Бирок, Чыныбай Турсунбековдой тѳѳ чечмей ойноп кѳрбѳпмүн. Мындай оюн бар экенин да биринчи жолу угушум.

Жогорку Кеңештин бешинчи чакырылышын тѳрагасы катары мыйзамдын тили менен айтыңызчы. Отунбаеваны эл шайлады беле?

-Мен бул пикиримди ошол учурда, депутат болуп шайланып келгенден кийин да айтканмын. Азыр да айтым. Роза Отунбаеваны бюллетень менен эч ким президент кылып шайлаган эмес. Бул Убактылуу Өкмөттүн 12 мүчөсүнүн чечими. Эл тынчтык болсун, кан төгүүлөр болбосун деген гана изги тилекте бул чечимге каршы чыккан эмес. Анан элдин бул айкѳлдүгүн алсыздык катары баалоонун өзү туура эмес. Анан аялзаты деп сыйлап экс президент деген макамды калтырып жаткандан кийин кыргыздын кызыкчылыгын, мамлекеттин кызыкчылыгын, улутун кызыкчылыгын кѳздѳшү керек болчу. Отунбаева ѳзү айылдан чыкпаганда кайдан чыгыптыр? Биз айылдыктарга теңелип артка кете албайбыз деген сѳздү кандай түшүнсѳ болот? Ошондо Роза Отунбаеванын деңгээлине жетебиз деп баарыбыз жылаңач жүрүшүбүз керекби?

Коомчулукта экс-президенттик наамдан ажыратылышы керек деген талаптар айтыла баштады. Сиздин оюңуз?

-Учуру келет, тарых баарын тастыктап ордуна коет. Баардык нерсенин ѳз учуру бар.

2010-жыл кыргыз элинин тарыхында кандуу жыл болду. 7-апрель, июнь окуясы. 7-апрель боюнча “жарым-жартылай” сот болуп, бийлик элди алдагандай болду. Ал эми июнь окуясы боюнча качан акыйкаттын таразасы тартылып, күнөөлүүлөр жазасын алат?

-Биз “Ата-Журт” партиясы шайлоого бара жатканда элдин алдында “Июнь окуясы боюнча аягына чыгабыз” деп убада бергенбиз. Биз бул Июнь окуясы боюнча иликтѳѳнү аягына чыгардык деп ойлойм. Мамлекеттик,  эл аралык, депутаттык комиссия түзүлдү. Мына ошол иликтѳѳлѳрдүн негизинде кабыл алынган чечимдер бар. Бул боюнча атайын видео тасмалар бар.  Мен тѳрага болуп турганда “Ата-Журт” партиясы бул маселени Жогорку Кеңештин жыйынына алып чыгып депутаттар атайын токтом кабыл алганбыз. Бул токтом аткарылган жок, бирок аны эч ким  жокко да чыгарган эмес. Эмне себептен аткарылган жок. Ал убакта Отунбаева Убактылуу президент болду анан Атамбаев келди. Анан бул адамдар ѳзүлѳрүнѳ каршы токтомду ишке ашырмак беле. Июнь окуясында 500дѳн ашуун адам каза болду, миңдеген адамдар жаракат алды, канчалар үй жайсыз калды. Кыргызда жакшы сѳз бар эмеспи кан кое бербейт деген. Анын сыңарындай кан кое бербейт. Убагы келет бул окуяга тийешеси бар адамдардын баары жоопко тартылат.

Мезгил Ньюс

 

Бөлүшкүлө

Share to Google Plus
Share to MyWorld
Share to Odnoklassniki

One Comment on “Ахматбек Келдибеков: Анда Абдрахманов, Орозбеков баштаган кыргыздын каймактары Отунбаеванын оюнча ким болуп калат?”

  1. Эн туура айтылган, мен да Отунбаевага жаздым эле мырктар дагы биздин эл. Ошолордон чыкканда эл башкарган.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *